ميرزا خانلرخان

260

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

موقوف داشت . پس از رفتن او باز به تغيير و تبديل اسم و صيغه ، مىگيرند . سرايان قصبه‌ايست در آخر جلگهء تون واقع است . سابقا جاى معتبرى بوده ، عمارات عاليه داشته است . در عداد شهرها محسوب مىشده است . حالا بيشتر خراب است . رعيتش كاسب شعرباف و رعيت هستند . بلوك بجستان ، خيلى بلوك معتبرى است . صنعت برك‌بافى را خيلى كامل كرده‌اند . از بشرويه بهتر و اعلىتر . آنجا را نديدم و زياده از اين اطلاع حاصل نكردم . بلوك گوناباد بعد از جلگهء تون ، از همه بلوكات خراسان بهتر و مستعدتر است . قنوات خيلىخيلى معتبر پرآب دارد و دهاتش هم به هم بسته ، آب و خاكش بينهايت حاصل‌خيز . ترياك ، زياد از آنجا به عمل مىآيد . رعيتش خوب آباد و متمول هستند و بالنسبه به ساير محالات تون و طبس ، مردمش سپاهىمنش و رشيدند و اغلب زدوخورد با تركمن دارند . اما بواسطهء نداشتن حافظ و حارس ، بسيار اسير مىشوند و اموال و اغنامشان بسيار به غارت مىرود . فى الجمله حراستى كه از آنجا مىشود ، به وجود حاجى حسنعلى بيك است . اگر او هم نبود ، حالا اثرى از گوناباد نبود . اما وضع حاكم آنجا كه حاجى ميرزا محمد باقر خان عماد الملك است و طريقهء معامله و حكومت او ، وضع و حالت خودش خيلى غريب است . خيلى شبيه به جنم نسوان حركت مىكند . از خود تصرفى در امور ندارد و از همه جور كفايتى عارى است . شش پيشكار و مستوفى دارد كه پيشكارها را به اصطلاح خودشان صاحبكار مىگويند . يكى صاحبكار نظامى كه دخيل معاملات ، ماليات ديوانى است . يكى صاحبكار خاصه ، يعنى متصدى املاك خاصه . يكى